همانطور که مى دانيم در سراسر جهان آب هاى زيرزمينى در زمره منابع آب آشاميدنى با کيفيت مطلوب قرار دارد. در واقع خاکها و سنگها به عنوان صافى طبيعى اين آب را تصفيه کرده و آلودگى هاى نامطلوب را از آن حذف مى کنند. با توجه به مسائل ژئوشيميايى مربوط به لايه هايى از زمين که آب در آنها جريان دارد، کيفيت آب زيرزمينى صددرصد تضمين شده نيست و آلودگيهاى موجود در آن به عنوان تهديدى براى بهداشت عمومى به شمار مى رود.چرا که بسيارى از عناصر موجود در سنگها و خاکها در مقادير بالا مسموميت زا مى باشند. آرسنيک از جمله مهمترين و فراوانترين آلودگيهاى طبيعى آب زيرزمينى مى باشد که هم سمى و هم سرطان زا بوده و امراض گوناگون پوستى را ايجاد مى کند (شکل 1).
سازمان بهداشت جهانى(WHO) در سال 1993 حداکثر ميزان مجاز وجود اين عناصر در آب شرب را ppm/lit 10 اعلام نموده و اين در حاليست که در بسيارى از کشورهاى جهان حدمجاز را ppm/lit 50 در نظر مى گيرند که استاندارد سابق WHO  مى باشد. با اينکه در بسيارى از لايه هاى آبدار زيرزمينى ميزان آرسنيک پايين تر از حد مجاز است ولى تعداد آن دسته از لايه هايى که حتى در حد ميلى گرم در ليتر آرسنيک دارند نيز کم نيست.
اصولاً در چهار مدل زمين شناسى زيست محيطى ، آبهاى زيرزمينى به آرسنيک آلوده هستند:
 در بخشهايى که کانى هاى سولفيدى زيادى وجود دارند، خصوصاً در محدوده هاى معدنى که فرسايش کانيهاى سولفيددار به واسطه فعاليتهاى معدنى خيلى سريع انجام مى شود و آنها وارد محيط مى شوند.
·   مناطق ژئوترمال[1].
·   آبهاى زيرزمينى که در محيط غير هوازى وجود دارندو در لايه هاى جوان جارى هستند(با قدمتى حدود 1000 سال).
·  آبهاى زيرزمينى هوازى با PH بالا که مربوط به لايه هاى جوان آبدار مى باشند.مخصوصاً در مناطق خشک و باير و نواحى نسبتاً کم آب اين مسأله بسيار مشهود است.
ذکر اين نکته ضرورى است که در مناطق ژئوترمال و فعال در زمينه هاى معدنى، آلودگى ها مى توانند ناشى از آرسنيک و يا ديگر عناصر خطرناک نيز باشند و به علاوه چنين مناطقى در اغلب نقاط جهان وجود دارند. از جمله مناطقى که به عنوان شاهد در رابطه با لايه هاى محتوى آب آلوده مى توان نام برد، عبارتند از: آرژانتين، شيلى، مکزيک، هند(بنگال غربى)، بنگلادش، شمال چين، تايوان، ويتنام، مجارستان و بخشهايى از آمريکاى غربي. براى مثال طبق گزارشات سازمان زمين شناسى بريتانيا، در کشور بنگلادش جمعيتى بالغ بر 35 ميليون نفراز آبى استفاده مى کنند که بالاى ppm/lit 50 و 57 ميليون نفر آبى را به مصرف شرب مى رسانند که ppm/lit 10 آرسنيک دارد.بيماريهايى نظير فشار خون، بيمارى هاى قلبى عروقى و انواع سرطانها در اين ناحيه شايع است که مستقيماً با آب مصرفى مردم ارتباط دارد. (شکل 2).
راهها و روشهاى بسيارى براى جلوگيرى از آلوده شدن آب به آرسنيک و يا ممانعت از به مصرف رسيدن آب آلوده ارائه گرديده است. يکى از راههاى برطرف سازى آلودگى آرسنيک در آب شرب، کشت ميکروبهايى ويژه است.پروفسور کرايج بتک، زمين شناس اهل الينويز مى گويد:" ما روابط مهمى را بين مقدار مواد آلى محلول در آب زيرزمينى و تمرکز سولفات و آرسنيک موجود در آن پيدا کرده ايم. الينويز منطقه اى است که آلودگى آرسنيک در بسيارى از چاههاى آب آن بسيار بالاست و مطالعات بسيارى روى نمونه هاى آبى آناليز شده مربوط به 21 حلقه چاه با اعماق گوناگون صورت گرفته است.بررسى ها نشان مى دهد که تمرکز آرسنيک در چاههاى اين منطقه بسيار متفاوت است.براى نمونه در چاهى ممکن است تمرکز آرسنيک صدها ميکروگرم در ليتر باشد. که همين مقدار کافيست تا بيماريهاى گوناگونى گريبانگير مردم و حتى حيوانات ساکن در اين منطقه  شود (شکل 3).
تحقيقات نشان مى دهد که ميزان وجود مواد آلى با ميزان سولفات نسبت مستقيم و تمرکز آرسنيک با تمرکز سولفات نسبت عکس دارد.  به علاوه تمرکز متان نيز با مقادير مختلف سولفات    
متغير است. متوکريک از دانش آموختگان امر برطرف سازى اين گونه آلودگى ها به وسيله ميکروبهاست. او ميگويد:" جمعيتهاى ميکروبى در آبخيزها واکنشهاى جالب توجهى دارند."او در ادامه مى افزايد:" نتيجه آزمايشاتى که در اختيار ماست مبين ايننکات هستند که اگر ميکروبهاى مورد نظر را وارد سيستم آبخيز کنيم، باکترى هاى کاهنده سولفات بر محيط غالب خواهند شد. اين باکترى ها سولفات را به سولفيد تبديل  مى نمايند. سولفيد ايجاد شده فرآيند جدا شدن آرسنيک از ترکيبات موجود را تسريع کرده و در نتيجه آرسنيک آزاد مى گردد. با اتمام سولفات، باکترى هاى متانوژنيک بر محيط غالب مى شوند، که باکترى هاى مذکور سولفيد توليد نکرده و عامل تسريع کننده ديگرى براى ايجاد آرسنيک و انباشت آن درآب هاى زيرزمينى در مقادير بالا وجود نخواهد داشت."
شايان ذکر است که اندازه گيري  ميزان وجود سولفات بر خلاف آرسنيک که پى بردن به ميزان وجود آن نيازمند آناليزهاى آزمايشگاهى حساس است، با آزمايشهاى بسيار ساده اى قابل اندازه گيرى و رسيدن به جوابى درست و مطمئن است.لذا به خوبى مى توان سولفات موجود در آبها را اندازه گيرى نمود. با استفاده از اين روش ساده و بکارگيرى باکترى ها، مى توان آب آلوده را به آبى خوب و بهداشتى تبديل کرد. علاوه بر اين، نمکهاى سولفات ارزان و قابل حل بوده و به آسانى در دسترس مى باشند.
بنا بر اين، با توجه به اينکه بسيارى از آبهايى که به مصرف شرب مى رسند به آرسنيک آلوده بوده  و بيماريهاى گوناگونى را  به انسانها و حيوانات منتقل مى کنند، لذا جاى بسى اميدواريست که    مى توان با اين روش هاى ساده و جديد، آب هاى زيرزمينى آلوده را اصلاح و قابل مصرف نمود.  
 
شکل 1. بيمارهاى پوستى ناشى از آرسنيک
 
 
شکل 2. بيمارى هاى ناشى از مسمويت آرسنيک در بنگلادش
 
 
شکل 3. سگ مبتلا به بيماري  چشمى ناشى از آرسنيک

مراجع

       1.         Wallingford. 2004.” Arsenic in groundwater “ . earthwise. BGS.
       2.         ” www. Pollution online.com “. 2005.
  3- اسماعيلى سارى ،عباس؛ 1381 ؛“آلاينده ها، بهداشت و استاندارد در محيط زيست” ؛ انتشارات نقش مهر.


[1]  . Geothermal